Raty kredytów przekraczają możliwości domowego budżetu? Kolejna pożyczka służy spłacie poprzedniej, a do tego dochodzą wezwania do zapłaty i pisma od komornika? W takiej sytuacji warto sprawdzić nie tylko wysokość zadłużenia, ale przede wszystkim dostępne sposoby jego uporządkowania.

Upadłość konsumencka może doprowadzić do umorzenia zobowiązań, których osoba zadłużona nie jest w stanie spłacić. Nie jest jednak kolejnym kredytem ani obietnicą natychmiastowego anulowania wszystkich długów. To postępowanie sądowe, którego skutki należy ocenić przed złożeniem wniosku – również w odniesieniu do mieszkania, wynagrodzenia i sytuacji rodzinnej.

Osobom, które rozważają upadłość konsumencką, poniżej wyjaśniam najważniejsze zasady: kto może z niej skorzystać, co dzieje się z komornikiem i majątkiem, ile wynosi opłata od wniosku oraz od czego zacząć rozmowę z adwokatem.

Czym jest upadłość konsumencka i kto może ją ogłosić?

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż upadłość konsumencka jest potocznym określeniem postępowania upadłościowego prowadzonego wobec osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Jego celem jest zarówno zaspokojenie wierzycieli w możliwym zakresie, jak i umożliwienie dłużnikowi oddłużenia, czyli umorzenia zobowiązań na zasadach określonych w ustawie.

Podstawowe znaczenie ma niewypłacalność. Zgodnie z art. 11 Prawa upadłościowego występuje ona wtedy, gdy dłużnik utracił zdolność wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Chodzi zatem o rzeczywisty brak możliwości płacenia długów, których termin zapłaty już upłynął, a nie wyłącznie o przejściową niedogodność finansową.

Ustawa przewiduje domniemanie utraty tej zdolności, jeżeli opóźnienie przekracza trzy miesiące. Nie oznacza to obowiązku czekania trzech miesięcy z każdą sprawą ani tego, że sam upływ tego czasu przesądza o wyniku postępowania.

Co istotne, nie ma ustawowej minimalnej kwoty zadłużenia, od której dopiero wolno ubiegać się o upadłość konsumencką. Możliwe jest również prowadzenie postępowania przy jednym wierzycielu, np. jednym banku. O zasadności wniosku decyduje sytuacja konkretnej osoby, a nie liczba umów pożyczkowych.

Czy można ogłosić upadłość bez majątku, pracy lub wysokich dochodów?

Brak mieszkania, samochodu czy oszczędności nie przekreśla możliwości ogłoszenia upadłości konsumenckiej na wniosek dłużnika. Również bezrobocie albo utrzymywanie się wyłącznie z emerytury nie stanowią same w sobie przeszkody.

Niemniej jednak należy odróżnić możliwość ogłoszenia upadłości od możliwości umorzenia zobowiązań bez jakichkolwiek spłat. Osoba, która obecnie nie ma pracy, może nadal posiadać zdolność do jej podjęcia. Z kolei stan zdrowia, wiek lub konieczność sprawowania opieki mogą realnie ograniczać możliwości zarobkowe innego dłużnika.

Z tego względu we wniosku trzeba przedstawić nie tylko aktualne dochody, lecz także okoliczności wyjaśniające sytuację życiową. Samo stwierdzenie „nie mam z czego płacić” nie zastępuje opisania i udokumentowania przyczyn tego stanu.

Jakie długi mogą zostać umorzone?

Oddłużenie może obejmować w szczególności zobowiązania wynikające z kredytów gotówkowych, kart kredytowych, pożyczek pozabankowych i tzw. chwilówek, a także zaległe należności za czynsz, energię czy usługi telekomunikacyjne. Chodzi zasadniczo o zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości, z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń.

Podkreślenia wymaga, że nie każdy dług podlega umorzeniu. Art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego wyłącza m.in. zobowiązania alimentacyjne, grzywny orzeczone przez sąd oraz określone zobowiązania odszkodowawcze i związane z odpowiedzialnością karną. Umorzeniu nie podlegają również zobowiązania umyślnie nieujawnione przez upadłego, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Nie jest zatem prawidłowe założenie, że po ogłoszeniu upadłości przestają istnieć wszystkie obowiązki płatnicze. Trzeba odróżnić stare zadłużenie od nowych, bieżących należności, np. czynszu i rachunków powstających już po ogłoszeniu upadłości.

Plan spłaty wierzycieli – ile trzeba płacić i jak długo?

Ogłoszenie upadłości nie jest jeszcze równoznaczne z oddłużeniem. Po przeprowadzeniu właściwych czynności dotyczących majątku i wierzytelności sąd rozstrzyga o dalszym sposobie zakończenia sprawy. Jednym z możliwych rozwiązań jest ustalenie planu spłaty wierzycieli.

Plan spłaty dostosowany do sytuacji dłużnika

Sąd określa, jaką część zobowiązań i w jakim okresie dłużnik ma spłacać. Co do zasady plan ustala się na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy. Jeżeli jednak dłużnik doprowadził do niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, ustawa przewiduje okres od 36 do 84 miesięcy. Istnieją także szczególne zasady pozwalające ustalić krótszy plan przy odpowiednio wysokim poziomie spłaty zadłużenia.

Wysokość rat nie wynika z prostego podzielenia całego długu przez liczbę miesięcy. Sąd uwzględnia m.in. możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania jego i osób pozostających na jego utrzymaniu, potrzeby mieszkaniowe oraz rozmiar niezaspokojonych zobowiązań.

Z tego względu rzetelne wykazanie kosztów najmu, leczenia czy utrzymania dzieci ma znaczenie dla rozstrzygnięcia. Nie można natomiast zagwarantować określonej raty wyłącznie na podstawie informacji o łącznej kwocie zadłużenia.

Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty

Sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty, jeżeli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje na trwałą niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat. Sam brak majątku nie wystarcza do takiego rozstrzygnięcia.

Jeżeli niezdolność do spłat nie ma charakteru trwałego, możliwe jest warunkowe umorzenie zobowiązań bez ustalenia planu. Ustawa przewiduje wówczas pięcioletni okres, w którym poprawa sytuacji może prowadzić do ustalenia planu spłaty na odpowiedni wniosek. Nie jest to zatem bezwarunkowe oddłużenie z chwilą wydania pierwszego postanowienia.

Niezależnie od tych rozwiązań sąd bada ustawowe przeszkody oddłużenia. Celowe doprowadzenie do niewypłacalności, np. przez trwonienie majątku, może prowadzić do odmowy oddłużenia, z uwzględnieniem wyjątków opartych na względach słuszności lub humanitarnych. Dlatego opis przyczyn zadłużenia powinien być zgodny z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń.

Upadłość konsumencka a komornik – kiedy egzekucja zostaje zatrzymana?

Samo złożenie wniosku o upadłość nie powoduje automatycznego wstrzymania egzekucji komorniczej. To rozróżnienie ma szczególne znaczenie dla osób, którym zajęto rachunek bankowy, wynagrodzenie lub nieruchomość.

Zgodnie z art. 146 Prawa upadłościowego egzekucja skierowana do majątku wchodzącego do masy upadłości, wszczęta przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z dniem jej ogłoszenia. Po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości takie postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy prawa.

Nie oznacza to jednak, że dłużnik zachowuje od tej chwili cały majątek i wszystkie dochody. Zaspokajanie wierzycieli odbywa się według zasad postępowania upadłościowego, z udziałem syndyka. Jeżeli toczy się egzekucja z mieszkania i wyznaczono licytację albo już udzielono przybicia, konieczne jest sprawdzenie konkretnego etapu sprawy. Nie należy traktować wniosku upadłościowego jako gwarantowanego sposobu zatrzymania sprzedaży nieruchomości.

Co stanie się z mieszkaniem, wynagrodzeniem i majątkiem małżonka?

W pierwszym rzędzie należy wyjaśnić, że upadłość konsumencka wiąże się co do zasady z przeznaczeniem majątku wchodzącego do masy upadłości na zaspokojenie wierzycieli. Może to dotyczyć nieruchomości, samochodu, oszczędności oraz określonej części dochodów. Syndyk nie może jednak dowolnie pozbawić upadłego wszystkich środków do życia – ustawa przewiduje wyłączenia z masy upadłości, w tym ochronę części wynagrodzenia.

Szczególnego rozważenia wymaga sytuacja właściciela mieszkania lub domu. Jeżeli nieruchomość wejdzie do masy upadłości, może zostać sprzedana. Gdy spełnione są warunki z art. 342a Prawa upadłościowego, upadły może wystąpić o wydzielenie z ceny sprzedaży kwoty odpowiadającej przeciętnemu czynszowi najmu w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy. Jest to rozwiązanie służące zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, nie zaś gwarancja zachowania dotychczasowego lokalu.

Równie istotne są skutki dla małżonka. Ogłoszenie upadłości jednego z małżonków powoduje powstanie rozdzielności majątkowej. Jeżeli wcześniej istniała wspólność majątkowa, majątek wspólny co do zasady wchodzi do masy upadłości. Sam fakt, że wniosek składa tylko mąż albo tylko żona, nie chroni więc automatycznie wspólnego mieszkania.

Przed złożeniem wniosku trzeba również omówić wcześniejsze darowizny i inne rozporządzenia majątkiem. Przepisanie mieszkania lub samochodu na członka rodziny nie jest bezpiecznym sposobem wyłączenia tych składników z postępowania. Czynność może zostać zakwestionowana, a ukrywanie majątku zagraża uzyskaniu oddłużenia.

Jak złożyć wniosek o upadłość konsumencką?

W sprawie o upadłość konsumencką właściwy rzeczowo jest sąd rejonowy – sąd gospodarczy, pełniący funkcję sądu upadłościowego (art. 18 Prawa upadłościowego).

Właściwość miejscową ustala się według głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika. W przypadku konsumenta, czyli osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej lub zawodowej, domniemywa się, że jest nim miejsce zwykłego pobytu tej osoby – art. 19 ust. 1 i 1c Prawa upadłościowego. Dla przykładu dla osoby, której główny ośrodek podstawowej działalności – w przypadku konsumenta co do zasady miejsce zwykłego pobytu –znajduje się np. na Śląsku w takich miastach jak Chorzów lub Świętochłowice, właściwy jest zasadniczo Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach, X Wydział Gospodarczy. Nie należy kierować wniosku do dowolnego sądu tylko dlatego, że jest najbliżej miejsca zamieszkania. Sam adres zameldowania również nie przesądza o właściwości.

Wnioski i pisma w sprawach upadłościowych obsługiwane są przez Krajowy Rejestr Zadłużonych – KRZ. Ustawa przewiduje jednak dla dłużnika w postępowaniu konsumenckim możliwość składania pism poza systemem. Osoba działająca samodzielnie może skorzystać z papierowego urzędowego formularza. Nie jest zatem prawdą, że brak umiejętności obsługi KRZ sam w sobie zamyka drogę do upadłości.

Wniosek powinien zawierać kompletny obraz sytuacji majątkowej i zadłużenia: wierzycieli, wysokość zobowiązań, terminy płatności, majątek, dochody, koszty utrzymania oraz okoliczności uzasadniające niewypłacalność. Ustawa wymaga również informacji o określonych wcześniejszych czynnościach dotyczących majątku. Nie wystarczy załączyć jednego wezwania od firmy windykacyjnej i ogólnie powołać się na trudną sytuację.

Ile kosztuje upadłość konsumencka?

Opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej wynosi 30 zł. Wynika to z art. 76a pkt 1 w związku z art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Niemniej jednak 30 zł nie jest całkowitym kosztem przeprowadzenia sprawy. Odrębną kwestią są koszty właściwego postępowania, w tym wynagrodzenie syndyka, oraz ewentualne wynagrodzenie adwokata.

Jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na koszty postępowania albo brakuje płynnych środków na ich pokrycie, tymczasowo ponosi je Skarb Państwa. Sposób ich ostatecznego rozliczenia zależy od dalszego przebiegu sprawy i sytuacji upadłego. Brak środków na koszty syndyka nie powinien być więc automatycznie utożsamiany z brakiem możliwości złożenia wniosku.

Koszt pomocy adwokata wymaga odrębnego uzgodnienia. Przed zleceniem sprawy warto ustalić, czy uzgodnione wynagrodzenie obejmuje wyłącznie sporządzenie wniosku, czy również reprezentację w dalszym postępowaniu i czynności dotyczące planu spłaty.

Ile trwa postępowanie i kiedy następuje oddłużenie?

Należy odróżnić czas oczekiwania na ogłoszenie upadłości od czasu czynności syndyka i ewentualnego wykonywania planu spłaty. Znaczenie mają m.in. kompletność wniosku, rodzaj majątku, potrzeba jego sprzedaży oraz spory dotyczące wierzytelności. Podanie jednego, gwarantowanego terminu zakończenia każdej sprawy byłoby nierzetelne.

Okres planu spłaty nie jest tożsamy z czasem trwania całej procedury. Przepisy przewidują również zasady zaliczania do tego okresu części czasu pomiędzy ogłoszeniem upadłości a ustaleniem planu. Po wykonaniu planu sąd wydaje odpowiednie rozstrzygnięcie o jego wykonaniu i umorzeniu zobowiązań objętych oddłużeniem.

Nie można przy tym zapominać o obowiązkach w trakcie postępowania. Konieczne są współpraca z syndykiem, ujawnienie majątku, a przy wykonywaniu planu – terminowe spłaty i coroczne sprawozdania do sądu. W określonych przypadkach naruszenie tych obowiązków może doprowadzić do utraty możliwości umorzenia długów.

Jak przygotować się do konsultacji z adwokatem?

Na pierwszą rozmowę warto zabrać dokumenty, które pozwalają odtworzyć zadłużenie i ocenić rzeczywiste możliwości jego spłaty. W szczególności przydatne będą:

• Dokumenty dotyczące długów: umowy kredytów i pożyczek, wezwania do zapłaty, informacje o saldzie zadłużenia, wyroki i nakazy zapłaty.
• Korespondencja od komornika: zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zajęciach i terminach licytacji.
• Dokumenty o dochodach i kosztach utrzymania: zaświadczenia o zarobkach, decyzje emerytalne lub rentowe, koszty mieszkania, leczenia i utrzymania osób zależnych.
• Informacje o majątku i wcześniejszych transakcjach: nieruchomości, pojazdy, oszczędności, darowizny, sprzedaż oraz umowy majątkowe małżeńskie.

Warto przygotować również krótką chronologię: kiedy pojawiły się problemy, co je spowodowało i jakie próby spłaty podejmowano. Brak uporządkowanej dokumentacji nie powinien jednak powstrzymywać przed samą konsultacją. Na jej etapie można ustalić, czego brakuje i jakie informacje należy uzupełnić.

Czy upadłość konsumencka zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem?

Nie. Przed złożeniem wniosku rekomenduję sprawdzenie, czy zasadne jest postępowanie upadłościowe, czy też lepsze skutki może przynieść porozumienie z wierzycielem, ocena zasadności dochodzonych roszczeń albo – w odpowiednich okolicznościach – postępowanie o zawarcie układu konsumenckiego.

Nie każde żądanie banku lub firmy windykacyjnej powinno być przyjmowane bez weryfikacji. Jeżeli problem dotyczy umowy kredytu, warto omówić także jej treść i dotychczasowe rozliczenia. O odrębnej problematyce sporów dotyczących kredytów w CHF pisaliśmy w artykule „Kredyt frankowy – jak wygrać z bankiem”.

Pomoc prawna przy upadłości powinna polegać nie tylko na wypełnieniu formularza. Jej istotą jest ocena skutków dla konkretnej osoby, przygotowanie zgodnego z prawdą uzasadnienia oraz przedstawienie okoliczności istotnych dla późniejszego oddłużenia. Decyzja o złożeniu wniosku powinna być świadomym wyborem, a nie reakcją na obietnicę „skasowania wszystkich długów”.

Upadłość konsumencka – odpowiedzi na dodatkowe pytania

Czy potrzebna jest zgoda banku albo firmy windykacyjnej?

Nie. Ogłoszenie upadłości konsumenckiej na wniosek dłużnika nie wymaga zgody wierzycieli. Mają oni jednak swoje uprawnienia w postępowaniu, a spełnienie ustawowych przesłanek ocenia sąd.

Czy można objąć oddłużeniem zobowiązania po zamkniętej działalności gospodarczej?

Tak, jest to możliwe. Samo pochodzenie długów z wcześniejszej działalności gospodarczej nie wyklucza postępowania konsumenckiego. Należy jednak sprawdzić aktualny status dłużnika, rzeczywiste zakończenie działalności i ewentualne inne podstawy stosowania przepisów dotyczących przedsiębiorców.

Czy oddłużenie zwalnia również współkredytobiorcę albo poręczyciela?

Nie. Oddłużenie jednej osoby nie powoduje automatycznego zwolnienia pozostałych współdłużników ani poręczycieli. Ich sytuację należy ocenić odrębnie, zwłaszcza przy wspólnym kredycie małżonków.

Czy konsument musi złożyć wniosek w ciągu 30 dni od niewypłacalności?

Nie należy przenosić na zwykłego konsumenta trzydziestodniowego obowiązku przewidzianego dla podmiotów objętych art. 21 Prawa upadłościowego. W postępowaniu konsumenckim przepis ten jest wyłączony. Osobno trzeba ocenić wcześniejsze obowiązki osoby, która prowadziła działalność gospodarczą.

Upadłość konsumencka – pomoc adwokata

Mając na względzie powyższe, upadłość konsumencka może być sposobem na prawne uporządkowanie zadłużenia i uzyskanie oddłużenia. Warunkiem podjęcia rozsądnej decyzji jest jednak poznanie nie tylko możliwych korzyści, lecz także skutków dla majątku i rodziny.

Pierwszym krokiem nie musi być złożenie wniosku. Może nim być rozmowa z profesjonalistą, podczas której zostanie ocenione, czy upadłość rzeczywiście odpowiada Twojej sytuacji.

Umów konsultację: zadzwoń pod numer 601 552 254, napisz na biuro@kancelariawojtala.pl albo skorzystaj z formularza kontaktowego kancelarii. Podczas rozmowy omówimy dokumenty, możliwe rozwiązania oraz zakres i koszt pomocy prawnej

---

• Wojciech Wojtala
• Prawo upadłościowe
• 25 wrz 2026